• RSS ile takip et

eşsesli çeviri: Bana kitap alır mısın?

Mar 15, 2011 by     4 Yorum    Bu kategorinin altına gönderildi:: dilbilim, internet, Müzik

Aşağıdaki karikatürü Arnold Zwicky’nin blogunda (Stanford) görünce yaptığı ilk çağrışım eşsesli çeviri oldu.

Karikatürdeki çocuk, sözcüklerin sesletimlerinin aynı fakat anlamlarının farklı olması durumunu ustaca, zekice, hünerlice, marifetlice, mâhir ve yaratıcı bir şekilde pratik zekâsını kullanarak başka yollardan geçirmiş. Hem terimi, hem de lafı sanırım.  Gelelim lafı zorla bağlamak istediğim yere; eşsesli çeviriye.

Bana kitap al

Bugün itibariyle insanların 3,142,208 kez duyduğu şeyden bahsediyorum. Ya da Batesmotelpro’dan [Link] [Link].

3,983.054 kez izlenen/dinlenen sütü seven kamyoncu da diğer işaret [Link].

100% yerli örnek olan son bir eseri de sona saklıyorum. Keşfi kendiniz gerçekleştirmek istiyorsanız sizi buraya alabiliriz, bir sürü eşsesli çeviri örneği var orada.

Peki nedir eşsesli çeviri?

Aslında örnekler eşsesli çevirinin ne olduğu hakkında genel bilgiyi veriyor. Genelin olduğu bir şeyden bahsediyorsak mutlaka özel bilgi de vardır. Eşsesli çeviri, kaynak dildeki metni eşsesli birimler halinde hedef dildeki metne çevirme işlemi oluyor. Batesmotelpro’nun da müthiş bir şekilde gerçekleştirdiği ve bizi varlığıyla tanıştırdığı kavram bundan ibaret. Görülen ilk örneği  çocuk şarkısı kahramanı Humpty Dumpty üzerinde verilmiş, dinlemek için.

İngilizceden Fransızcaya doğru gerçekleçen bir eşsesli çeviri.

İkinci dizenin eşsesli olarak çevirilmesi de;

şeklinde gösterilebilir.

Bizim keyfi bulup da eğlendiğimiz ve güldüğümüz şeyleri Çinliler bir çözüm yolu haline getirmişler. Çin işi. Eşsesli çeviri Çincede, farklı dillere ait olan özel adları bu dilde kullanırken uygulanan bir yöntem. Yani adınız “Murat” ise Çincede 穆拉特 oluyor (Google Çeviri’nin yalancısıyım fakat m-u-r-a-t seslerini ayrı ayrı denedim, Murat adı ile örtüşen harf/ses benzerliklerine rastladım. Yani doğruluk oranı var). Hatta Tuncay Şanlı Middlesbrough’ya transfer olduktan sonra yapılan basın toplantısında İngilizler gazetecilere futbolcunun adının nasıl sesletileceğine dair bilgi verirken onlara verdikleri kağıtta Tunc-hai şeklinde bir şey yazmışlardı yanılmıyorsam. Daha işlevli bir kullanımını da yıllar öncesinde biz Türkler gerçekleştirmiş. Ses-Anlam Eşleştirmesi (Phono-Semantic Matching | PSM) yöntemi ile Arapçadan Türkçeye geçen “mektep” sözcüğü yerine Fransızcadan “école” sözcüğünü alarak oluşturduğumuz “okul” sözcüğünü kullanmaya başlamışız. Sonuç olarak eşsesli çeviri eğlenip gülmemizden önce bu diyarlarda bir çözüm yolu olarak kullanılmış da haberimiz yok. Bu arada neden bunu “okul” sözcüğü üzerinde gerçekleştirdiğimize gelirsek işin anlamsal boyutunu belirtmeden geçemeyiz. “okul” sözcüğünün kökünde var olan “oku-“ sözcüğü bu işin ses boyutundan sonra gelen anlamsal boyutu açıklıyor.

Eşsesli çeviri imkanını en rahat şekilde sunan Japoncada bu kavramın karşılığı soramimi. Eşsesli çevirinin bilinç dışı gerçekleşen bir de kardeşi var, adı mondegreen. Şarkı sözlerinin sallamaya yakın ama tam olarak sallama olmayanı. İnsanın içindeki saflıktan dolayı (sadece) duyduğu (ve sözlerini okumaya üşendiği için) şarkıyı yanlış sesletmekten ibaret olma durumu ve bunu gerçekleştiren insanın suçlanmaması ve ayıplanmaması gerektiğinin bir izi olan olaydır. Hatta bunu yapanı ayıplamak yerine insanların bir şarkı çalındığında yalandan dudak kıpırdatanları ayıplaması gerektiği bir durumdur. Teoman’ın şarkısındaki “bir bar taburesi üstünde” kısmını “bir barda bu resim üstünde” şeklinde uzun yıllar boyunca sesletmişliğim var. Ama öğrendim doğrusunu “bir barda bulunan resmin üstünde insan ne yapar?” sorusuna yanıt bulduğum an. Eşsesli çeviriye dair son örneğimle (son gördüğüm) bitiriyorum, buyrun.

4 Yorum + Yorum ekle

  • Dilbilimci bir kişi olmasamda senin blogunu okumak hoşuma gidiyor. nedendir?

  • doktor devam et. nedenini ben de bilmiyorum.

  • […] var: “Truva atı virüsü nasıl yok edilir.” Beşinci sırada ise ziyaretçileri şuradaki yazıya götüren “eşsesli çeviri” […]

  • farklı bakış açınız, yorum gücünüz, konuları ele alış biçminiz, (…) çok hoş. eğlenerek okuyorum

Yorum yap

XHTML: Bu etiketleri kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>