• RSS ile takip et

Dillerin rengi

Mar 18, 2011 by     Henüz yorum yapılmadı    Bu kategorinin altına gönderildi:: dilbilim

İnternet “renklerin dili” ile dolu. Google’a “renk” yazdığınızda ilk sayfada “renkler ve karakteriniz, renk falı, renklerin anlamı (dili desek)” gibi amaçlar güden sitelere yönlenebilirsiniz. Sık kullanılanlara eklediğim sitelere bakınırken ne zaman eklediğimi kestiremediğim ve buna dair olan bir şey buldum. Buradaki indeksten eklediğim siteye göz atabilirsiniz. Olay dillerin renkleri ile ilgili.

Bağlantıdaki sitede Alan’s Color/Language Project adı altında gerçekleştirilen kullanıcı merkezli yapılan ve güncellenmekte olan bir renk deyimleri listesi var. Bir liste oluşturma fikrinin ortaya çıkmasını da listeyi oluşturan kişi, Sapir-Whorf Hipotezi’ne en büyük eleştirilerden birini getiren Berlin & Kay’in (1969) çalışmasında temellendirmiş. Berlin & Kay ne yapmış diye biraz bakındığımda olayın farklı boyutlara gittiğini gördüm. Çalışmalarında 98 dili incelemişler ve genel çıktıları şu şekilde olmuş;


Buna göre eğer bir dilde iki farklı renk sözcüğü/kavramı/anlamı varsa bu, en soldaki sütunda bulunan [siyah ve beyaz] oluyor. Bu sayı 4 ise bunlar sırasıyla; [siyah ve beyaz], kırmızı, [yeşil ve sarı] ve mavi oluyor. Sitede belirtilene göre Berlin & Kay’in çalışmasından sonraki çalışmaların geneli bu diziyi mavi renge kadar tutturmuş, istisna barındıran diller ise diziyi sürdürebilmiş. Biraz daha bakındığımda durumun sitede belirtilenden farklı olduğunu gördüm. Buna gelmeden önce siteye bakalım. Türkçeye ait girilmiş renk deyimleri şu şekilde;

Siteye girilen renk deyimlerinin doğruluğuna kendimizi inandırırsak (Türkçeye bakarsak böyle) ilginç saptamalar da çıkıyor ortaya. Renk dediğimde ilk aklıma gelen [siyah (kötü) ve beyaz (iyi)] şeklinde bir ikileme. Tarayıcı içi aramayı bu şekilde yaptığımda beklenen ve beklenmeyen tespitlerde bulunmak olası. Tarayıcı içerisindeki arama kısmına “good” yazarak en sağ sütundaki açıklama kısımları içerisinde hangi rengin karşısında anlam kazandığına baktım. “İyi” anahtar sözcüğü için en çok verilen renk yeşil ve mavi. Bu durum hemen hemen tüm dillerde gözleniyor. “Bad” yazarak yaptığım aramada “kötü” anahtar sözcüğü için en çok verilen renk de siyah. İspanyolcada beyaz renkli örnekler görmek mümkün. Hatta gri rengin de “kötü” anlam taşıdığı diller var. Beklentilerimin tersine gelişen durumlar da oldu;

[İSP] quedarse en blanco       to stay in white: hatırlamanız gereken bir şeyi unutmak

[İSP] la prensa rosa       the pink press : magazin basını (ünlüler)

İspanyolcaya ait iki örnekten ilki sadece İspanyolcada gördüğüm bir durum olan beyaz renge kötü anlam yükleme ile ilgili. Diğerini ise garip geldiği için koydum. İspanyollara göre ünlüler dünyası pembe gibi bir şey.

İtalyancadaki deyim örneklerine baktığımda ilginç gelen şey de mavi renge diğer dillerden farklı olarak aşırı olumlu anlam yüklemiş olmalar; forza azzuri.

Listeye baktıkça garipliklerin ortaya çıkacağı açık. Berlin & Kay’in (1969) çalışmasına döndüğümde [çalışmanın içeriği]; öncelikle büyük bir eleştiri almış ve yazıldığı zamana kadar yapılan birçok çalışmayı geride bırakmış destekleyicilik açısından. Bu çalışmaya gelen en büyük eleştiri ise renk kavramlarının dillere göre görecelik gösterdiği.  Bu da “Linguistic relativity and the color naming debate” başlığı altında tartışılıyor. Konuyla ilgili daha ileri okuma yapmak ve Berlin & Kay’e (1969) getirilen eleştirilere bakmak için şu bağlantıları kullanabilirsiniz [1], [2], [3] ve [4]. Siteyle ilgili son bir şey söylemek gerekirse, site adında da belirtilen projeyi yapanlar, işi bir bölümden sonra bırakmışlar ve gitmişler gibi bir izlenim yaptım.

Berlin, B. & Kay, P. (1969). Basic color terms, Their universality and the evolution. CA: University of California Press.

Yorum yap

XHTML: Bu etiketleri kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>