• RSS ile takip et

Şarkının sözünden, rate it!

Mar 26, 2011 by     Henüz yorum yapılmadı    Bu kategorinin altına gönderildi:: dilbilim, Müzik

“Guruba karşı bu son bahçelerde keyfince,

Ya şevk içinde harab ol, ya aşk içinde gönül.” *

Sizce bu kaç yapar?

Ya da;

“Hayalim üç kelime o da şöyle;

Evli, mutlu, çocuklu.” **

Bu kaç yapar?

Bir şarkı sözü sizce neden güzeldir? Güzelliği, içinde sizin kendinizi bulmanıza mı yoksa sözlerin sizi bulmasına mı bağlı? Peki, şarkı sözü sizi nasıl bulur? Bulması için bir ölçüt var mıdır? Şarkının müziği mi sizi çeker yoksa? Yoksa şarkıyı söyleyenin bir hayranı olmanız mıdır bunda en büyük etken?


Sorulara gelebilecek olası yanıtlardan farklı bir yaklaşımla bunu ele almak mümkün çünkü şarkı sözlerine anlambilimsel açıdan teknik bir incelemeyle değer biçebiliriz. David Wilson ve John Alroy’ın 2000’lerin başında oluşturduğu bir dizi kriter, şarkı sözlerinin anlambilimsel değerlerini ortaya çıkarmak açısından oldukça elverişli.

Wilson ve Alroy aşağıdaki tabloda tamamen şarkı sözü avcılığı yapıyor ve şarkı sözlerindeki nicel değerleri inceleme sonucunda ortaya çıkardıkları nitel bulgulara dönüştürüyor. Ölçülen birim, şarkı sözü içerisindeki bir dörtlük (genellikle nakarat) olabileceği gibi şarkının tamamı da olabiliyor. Nakarat kısımları incelendiğinde inceleme sonucunda pek bir değişkene rastlanmıyor fakat şarkı sözlerinin tamamı incelendiğinde nicelikleri niteliklere yaklaştırmak için işin içine ortalama ve ortanca gibi istatistiksel hesaplamalar giriyor. Nedeni de şarkı sözlerinin uzunluk açısında değişiklik göstermesi. Yani aynı dörtlüğü tekrarlayan şarkıların olduğu gibi baştan aşağı farklı dizelerle oluşturulmuş şarkıların da olması. Wilson ve Alroy her şarkının başlangıç değerini 75 olarak belirlemiş. Sözler, toplayacakları puana göre 75 puanın üzerinde/altında yer alıyor, bu da nitelikleri hakkında somutluk belirtiyor.

Yukarıdaki tabloda verilen sistem dizelere uygulanacak olan artı ve eksi değerlerden oluşuyor. İncelenecek birim olarak belirlenen bir dörtlüğün her dizesinde bu puanlamayı tekrarlamak gerekiyor. Bu tabloda öyle kriterler var ki kişiden kişiye değişebilir. Misal, mizah ve basmakalıp sözcük kullanımı bunda bir değişken. Bu sorun da birden fazla şarkıyı inceleme yoluyla veriyi yükseltip ortalama değeri elde ederek giderilebilir. Yani ne kadar çok veri, o kadar çok tutarlılık.

4 yıl önce Wilson ve Alroy’ın anlamsal ölçütleri ile 60 kadar protest şarkı sözünü incelemiştim. Tür bakımından insanları dürten içeriğe sahip bu şarkılar beklendiği gibi anlamsal açıdan yoğunluğa sahip. Sonuçta şarkılar protest. Uyarıcı amaç güdüyor, insanlarda davranış değişikliği yapmayı amaçlıyor. En somut bulgulardan birini verecek olursam; (1) Bob Dylan’ın 1960’lardaki Sivil Hakları Hareketi marşı olan şarkısı “Blowin’ in the wind” ve (2) John Lennon’ın aynı anda en kalabalık kitle tarafından söylenen şarkı ünvanını elinde tutan “Give peace a chance” şarkıları en yüksek puanlamaya sahip oldu. İnceleme kapsamını sonuca uyarladığımızda beklenen bir durum olarak algılanabilir bu. Wilson ve Alroy’ın derecelendirmesine göre protest şarkı sözleri genel olarak +85 puan seviyesinde seyrediyor. Konu bakımından diğer türler de bu çerçevede incelenebilir ve genellemeye tutulabilir, yol açık.

Sanırım tekrar belirtmek gerekir. Yukarıdaki çizelge şarkı sözlerinin söz anlamlarını kapsayan bir ölçek. Bu bakımdan bu ölçek aracılığıyla şarkıların kitleler tarafından algılanmalarına dair belirli sonuçlar verilebilir, fakat müzik? Müziğin türü, insanın müzikte hissettiği ezgi… Hepsi birer büyük değişken. Bu bakımdan incelemeyi karşılaştırmalı ya da genellemeye yönelik bir alana taşırken asıl dikkat edilmesi gereken şarkıların konusu bence. Rock müzik şarkılarını bu çizelgeye göre incelemek sorun oluşturabilir fakat “dağlar” konulu şarkıları incelemek herhangi bir sorun oluşturmaz. Yine, Demet Akalın ya da herhangi bir şarkıcının/sanatçının şarkılarını incelemek de sorun oluşturmaz. Sanatçıların parçalarında seçtiği konular pek geniş olmuyor genellikle. Bu da kısıtlanabilir bir değişken sunuyor incelemeyi yapacak olanlara.

Wilson ve Alroy’ın geliştirdiği ölçek [BAĞLANTI]
* Söz yazarı: Yahya Kemal Beyatlı
** Söz yazarı: Gökhan Şahin

Guruba karşı bu son bahçelerde keyfince

Ya şevk içinde harab ol, ya aşk içinde gönül.” [*]

Sizce bu kaç yapar?

Ya da;

Hayalim üç kelime o da şöyle

Evli mutlu çocuklu.” [**]

Bu kaç yapar?

Guruba karşı bu son bahçelerde keyfince

Ya şevk içinde harab ol, ya aşk içinde gönül

Yorum yap

XHTML: Bu etiketleri kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>