• RSS ile takip et

Yarın ne giyeyim? En Uygunluk Kuramı çerçevesinde giysi çarpıştırması

Nis 29, 2011 by     2 Yorum    Bu kategorinin altına gönderildi:: dilbilim, Genel

Şuradaki ve şuradaki etkinlik bilgisine bakarsanız ne yapmaya çalıştığımı anlayabilirsiniz. Genel Bilişsel Çerçevede En Uygunluk Kuramı şeklinde çevirilebilecek bir çalıştay çağrısını görmektesiniz. Bu çalıştayda içerilen bir nokta da En Uygunluk Kuramı’nın (Optimality Theory) dilbilim dışarısında uygulanabilirliğini test etmek, varsa uygulamak, uygulayıp da kuramı buralara açmak.

En Uygunluk Kuramı, tezde çalıştığım kuram. Ben de bu kuramı kendimce öğrenirken bir şey denemiştim. Yukarıdaki duyuruyu  görünce aklıma o geldi.


Yapacağımız şey tekstil sektörüne el atmak. Giysi sektörüyle (mühendisliği) En Uygunluk Kuramı’nın genel çerçevesini hem öğrenebilir, hem de çok kolay öğretebiliriz. Ama bu kuramın giysi mühendisliğinde uygulandığına şahit olmadım. Aslında yaptığım şey giysi bilimi ile doğrudan ilişkili olmayabilir. Uzmanı ya da işin bileni değilim. Dolaylı olarak bir ilişki kurulabilir diye düşündüm. Daha açık bir şekilde belirteyim: En Uygunluk Kuramı şemasına dair küçük bir çalışma yaparak bir sonraki gün ne giyeceğimizi, giysinin özelliklerini de buna dahil ederek inceler ve bir karara ulaşabiliriz. Sabah kalktığımızda ne giyeceğimize dair karar verirken de zihnimizde bunu zaten uyguluyoruz.

En Uygunluk Kuramı’nın doğasında temel olarak girdi, çıktı ve sınırlılıklar var. Sınırlılıklardan başlarsak, evrensel olan fakat ihlal edilebilirliği, içerisinde değerlendirildikleri alana göre değişebilen birimler diyebiliriz. Girdi ise bu sınırlılıklarla etkileşime giren birimler. Bir girdi altına birden fazla ama girdiyle doğrudan ilişkili, ona bağlı olan girdiler yerleşir. Bunlar da sınırlılıklarla çarpışır ve temel girdiyle uyumlu olan, ona sadık (faithful) olan bir çıktı elde edilir. Bu çıktı da kazanan aday olur. Yani elimizde bir girdi ve temelde bu girdiyle ilişkili olan 5 tane girdi kümesi var. Bu girdi kümesi belirli bir hiyerarşi ile dizilmiş sınırlılıklar tarafından yönetiliyor, yani çarpışıyor. Sonuçta ise sınırlılıkların seçtiği bir girdi, çıktı halinde bize geliyor, yani kazanan aday oluyor.

Yarın ne giyelim? Sorun bu.

30 Nisan Cumartesi için Ankara bölgesi hava tahmini en düşük 9, en yüksek ise 18 derece ve çok bulutlu olarak veriliyor Devlet Meteoroloji İşleri tarafından. Aslında havanın çok değişken olduğu bir gün için bunu uygulasak daha net sonuçlar elde edebiliriz. O halde girdi ve sınırlılıkları belirleyebiliriz.

Ne giyelim kısmı, yani giysilerimiz bizim girdimizi oluşturur. Sınırlılıklar ise havanın o gün göstereceği değişkenlikler olur. Yukarıda da belirtmiştim, sınırlılıklar bir hiyearşiye çerçevesinde şekillenmeli. Bu hiyerarşi ne olabilir peki? Gün içerisindeki en sıcak andan, en soğuk ana yönelik bir sıralama ya da bunun tam tersi en mantıklı olanı burada. Gün içerisindeki zamana (saatler) göre alınabilir şeklinde bir düşünce belirebilir fakat bunun sınırlılık hiyerarşisinde herhangi bir işe yaramadığı ya da sistem oluşturmadığı şu şekilde açıklanabilir: Biz giysilerimizi sabah saat 9:00’a ya da öğle sonrasında 15:00’a göre değiştirmeyiz. Ben değiştiriyorum diyen çıkabilir. Onu diyenler giysilerini zamana göre değil, o zamandaki sıcaklığa göre değiştirir, yani bir sabah 05:00’dan başlayarak 3’er saat arayla gece 23:00’a kadar bir dizi oluşturup, bunu da sınırlılık hiyerarşisi şeklinde belirtemeyiz. Buradaki en mantıklı durum insanın üzerindeki giysilerin artmaya ya da azalmaya başladığına yönelik dizidir. Yani ya en soğuktan en sıcağa, ya da en sıcaktan en soğuğa doğru bir dizi oluşturulabilir. Bu doğrultuda sınırlılıkları gün içerisindeki en soğuk zamandan en sıcak zamana göre alıyorum ki üzerimizde bir hafifleme olsun. Tekrardan belirtmekte fayda var, havanın daha değişken olduğu bir gün için En Uygunluk Kuramı tablosu oluşturulabilir.

30 Nisan Cumartesi için havanın en soğuktan en sıcağa (hissedilen) doğru olan sıralamayı 3’er saatlik dilimler çerçevesinde alırsak;

(1)

02:00    0    çok bulutlu
05:00    2    çok bulutlu
08:00    4    çok bulutlu
11:00    5      bulutlu – güneşli
23:00    5     açık
20:00    7     açık
14:00    10    parçalı bulutlu
17:00    16    güneşli
*Günün en yüksek sıcaklığı 14:00 ile 17:00 arasında bir zamanda gözlenebilecek.

Bu şartlarda sabah 05:00’da evden çıkıp gece 23:00’a kadar dışarıda bulunabilecek bir insan evladı için önerebileceğim giysi seçeneğini oluşturmaya başlayabilirim. Sınırlılıkları hallettik, gelsin girdiler. Girdilerin giysi olduğunu belirtmiştim yukarıda. Bu giysiler insanın 4 mevsim boyunca giyebileceği herhangi bir giysi olabilir. baş, gövde, bacak ve ayak olarak 4 parçadan oluşan giysi bizim temel girdimiz. Bunlardan her biri için sınırsız giysi giyebiliriz. Yani üst üste 15 mont giyebilirsiniz, özünde kullanıcı dostu olan sistem buna izin veriyor.

(2) Girdi: Giysi {baş, gövde, bacak, ayak} = sonsuz

Bir girdiden onun alt girdilerini belirleyebileceğimizi söylemiştim. O halde girdi dizimiz de şu şekilde;

(3)
baş x miktar {x}, gövde 2x miktar {x,x}, bacak x miktar {x} ve ayak x miktar {x} olmak üzere;

a) bere, kazak – kaban, kalın pantolon, çizme
b) -, tişört, ,ince pantolon, ince ayakkabı ya da spor ayakkabı
c) güneşlik şapka, ince tişört, şort, parmak arası terlik
d) (erk) -,-,şort,-
(kad) -,bikini/mayo,-,-
e) -, tişört-hafif ceket, ince pantolon, spor/düz ince ayakkabı
f) -,eşofman üstü, eşofman altı, spor ayakkabı

olarak verilebiliriz. Kuramın burada bize sunduğu en güzel imkan, girdi ile ilişkili olduğu sürece sınırsız sayıda girdi dizisi oluşturabilimemizdir. Bu doğrultuda siz de bu dizinin altında kendi seçeneklerinizi ekleyebilirsiniz. Çarpışma başlasın.

Tablo bize en uygun çıktıyı e’de belirtilen giysi olarak veriyor. Gölgeli alanda belirtilen durumlar ise bir adayın hiyerarşi bakımından yukarıda yer alan sınırlılığı ihlal etmesinin ne kadar olumsuz bir şey olduğunu göstermesi olarak açıklanabilir. Yani aday b ilk 4 sınırlılığı ihlal ettikten (violate) sonra sonsuz sayıda sınırlılığı sağlasın (satisfy) bir şey değişmez çünkü bu sınırlılıklar hiyerarşide daha aşağıda bulunuyor.

Tablonun bize verdiği en uygun çıktı, belirtilen gün ve zamanda dışarıya sadece o giysi ile çıktığımız durumlarda geçerli. Yanına çanta alıp saat 17:00’da plaja inen biri için geçerli değil. Aslında onlar bile bu tabloya bakarak belirli zaman dilimlerinde ne giymeleri gerektiğine karar verebilir. Ama gelin görün ki Ankara’da deniz yok.

Kumaşın kalitesi, çeşidi, havadaki nem oranı, hissedilen sıcaklık, beklenen sıcaklık … gibi değişkenleri göz önüne katıp olay daha bilimselleşebilir sanki. Hatta biraz daha kassak tez çıkar bundan. Bir giysi bilimcisine danışmak lazım.

2 Yorum + Yorum ekle

  • […] Buralara önceden girilmiş olan bir diğer EUK içerikli yazı için | bağlantı […]

  • Şimdiii, matematiksel bir bakış açısıyla girdiler, sınırlılıklar ve çıktılar ilişkileri kurulabiliyor. Hele giysi söz konusu olunca, bu erkek mantığı işe yarayabilir. Girdi türlerini hava sıcaklığına göre çeşitlendirebildik. Ama ya aynı girdi türünden çok sayıda seçenek arasında kalan ve hatta hangilerini, kimlerle beraberken, kaç kere giydiğini hesap eden bir kadın mantığıyla optimality theory bile baş edemeyebilir !! Ederi diyorsan, giyim sektörü de psikoloji bilimi de çöker; yeniden bir “kadınları anlam kılavuzu” yazar, rekora koşarsın:))

    nb

Yorum yap

XHTML: Bu etiketleri kullanabilirsiniz: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>